११/२१/२०१७

तोफ : लष्करातील एक महत्त्वाचे अस्र


तोफ म्हणजे अवजड बंदूक किंवा आत स्फोटक दारू भरून बार काढण्याचे यंत्र. तोफेतून अनेक प्रकारचे संहारक गोळे (क्षेप्य) उडविता येतात.. तोफ हे संहारक तसेच संरक्षक शस्त्रही आहे. ज्यांच्या कार्यासाठी विशिष्ट आधिपत्य व नियंत्रणपद्धती असते, असा विभाग म्हणजे तोफखाना होय. तोफखान्यात अनेक उपविभाग असतात. 
तटबंदीचा विध्वंस करण्यासाठी आणि तटबंदीच्या आतील लोकांवर मारा करण्यासाठी तोफांचा वापर केला जात असे .बैल किंवा हत्तीच्या गाड्यांतून तोफा वाहून नेल्या जात. लहानसहान तोफा उंटावर किंवा हत्तीवर बांधून त्यांचा फिरता तोफखाना बनवीत. त्यास सुतरनाल आणि गजनाल म्हणत. तोफगाडे ओढण्यास किमान २५० बैल लागत. दिवसाला ५ ते ६ किमी. चाल होई. तोफगोळे १५ ते ६० किग्रॅ. वजनाचे दगडी किंवा भरीव लोखंडी असत.

शिवकालीन तोफा :
१.लोखंडी तोफ-
२.पंचधातूची तोफ
३.अष्टधातूची तोफ
४.उखळी तोफ
५.गजनाल तोफ
६.शुतरनाल(सुतार नाळ)
७.दोजरब(दोन नळ्यांची तोफ)
८.पितळी तोफ
९.गार भांडी(तोफ)
१०.फटकडी तोफ
११.गरनाळा तोफ
याशिवाय जंबोरा(लांब नळीची तोफ) तोफा ,रेहकले (हलक्या लहान तोफा) व मंजनीक तोफ तसेच आज्ञापत्रात रामचांग्या,दुरान्या अशा तोफांचे प्रकार सांगितले आहेत.
छत्रपती शिवाजी महाराज पोर्तुगीज-इंग्रजांकडून तोफा विकत घेत असत . राजापूर (कोकण) येथे त्यांनी तोफांचा कारखाना काढला होता. संभाजी महाराजांनी देखील स्वतंत्रपणे तोफा बनवण्याचा प्रयत्न केला होता.
नोट : वरील सर्व माहिती " दुर्ग-खंड पहिला" पुस्तकातील आहे .
निजामशाहीच्या अस्थायी राजधानी राहिलेल्या किल्ले परांडा वरील अजस्र तोफ

https://www.facebook.com/ShivajiRaje.co.in/?ref=py_c

Whatsapp Button works on Mobile Device only

Start typing and press Enter to search